Qurilish mexanikasi va seysmik muhandislik kafedrasi
Shadmanova Zuxra Salahovna
Kafedra tarixi:
Toshkent arxitektura-qurilish universiteti “Qurilish mexanikasi va seysmik muhandislik” kafedrasniing shakllanish va rivojlanish tarixi o‘tgan asr boshlariga borib taqaladi. 1918-yilda Turkiston Davlat universiteti tashkil etilgan bo‘lib, uning tarkibida “Qurilish mexanikasi” yo‘nalishi bo‘yicha dastlabki ilmiy-pedagogik faoliyat yo‘lga qo‘yilgan.
Keyinchalik oliy ta’lim tizimidagi tarkibiy
o‘zgarishlar natijasida mazkur yo‘nalish Toshkent politexnika instituti
tarkibida faoliyat yuritib, qurilish mexanikasi sohasida yetuk mutaxassislar
tayyorlash, ilmiy tadqiqotlar olib borish va respublika miqyosida ilmiy
maktabni shakllantirishda muhim o‘rin egallagan. 1991-yilgacha kafedra mazkur
institut tarkibida samarali faoliyat ko‘rsatgan.
O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, oliy ta’lim
tizimida amalga oshirilgan islohotlar natijasida qurilish sohasidagi ta’lim va
ilmiy yo‘nalishlar yanada takomillashtirildi. Shu jarayonda Toshkent
arxitektura-qurilish universiteti tarkibida “Qurilish mexanikasi va seysmik
muhandislik” kafedrasi zamonaviy talablar asosida qayta shakllantirilib, uning
ilmiy yo‘nalishlari kengaytirildi.
“Qurilish mexanikasi va seysmik muhandislik” kafedrasi
1964-yilda Toshkent Politexnika instituti tarkibidagi “Materiallar qarshiligi
va qurilish mexanikasi” kafedrasi negizida atoqli olim, muhtaram alloma M.T.
O‘rozboyev tashabbusi bilan tashkil etilgan.
Kafedra tashkil topgan dastlabki yillardan boshlab
respublikada qurilish mexanikasi va inshootlar zilzilabardoshligi sohasida
ilmiy maktab shakllanishida muhim o‘rin tutdi. Turli yillarda
kafedraga quyidagi yetuk olimlar rahbarlik qilganlar:
- dotsent Yu.R. Leyderman (1964–1971)
- professor T.Sh. Shirinqulov
(1971–1975)
- dotsent B.A. Hobilov (1976–1982)
- professor Q.S. Abdurashidov
(1982–2010)
Ularning
rahbarligi davrida kafedrada ilmiy-tadqiqot ishlari kengaytirildi, yuqori
malakali muhandis va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlandi hamda mustahkam ilmiy
an’analar shakllantirildi.
2010-yildan buyon texnika fanlari nomzodi, dotsent Zuhra Salaxovna Shadmanova Toshkent arxitektura-qurilish universitetining “Qurilish mexanikasi va seysmik muhandislik” kafedrasiga rahbarlik qilib kelmoqda. Uning boshchiligida kafedrada zamonaviy o‘quv dasturlari joriy etilib, ilmiy izlanishlar yangi bosqichga ko‘tarildi hamda xalqaro hamkorlik aloqalari kengaytirildi.
Kafedra faoliyati:
“Qurilish mexanikasi va seysmik muhandislik” kafedrasi bugungi kunda 1 nafar fan doktori, professor, 6 nafar fan nomzodi va dotsent, 5 nafar katta o‘qituvchi hamda 1 nafar assistent faoliyat yuritmoqda. Kafedraning ilmiy salohiyati 54 foizni tashkil etadi.
Professor-o‘qituvchilar tomonidan hozirgi kunga qadar
arxitektura va qurilish sohasining barcha ta’lim yo‘nalishlari uchun ko‘plab
darsliklar, o‘quv qo‘llanmalar, uslubiy ko‘rsatmalar, monografiyalar hamda
ilmiy maqolalar nashr etilgan. Ushbu ilmiy-pedagogik faoliyat kafedraning
respublika miqyosidagi nufuzini yanada mustahkamlashga xizmat qilmoqda.
Kafedra barcha bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari uchun
quyidagi fanlardan dars beradi: Nazariy mexanika, Materiallar
qarshiligi, Qurilish mexanikasi, Muhandislik dinamikasi, Muhandislik
ustuvorligi, Qurilish statikasi, Struktura statikasi, Inshootlar
statikasi, Bino va inshootlar zilzilabardoshligi, Texnik mexanika.
Shuningdek, 70730306 – “Bino va inshootlar
zilzilabardoshligi” magistratura mutaxassisligi bo‘yicha quyidagi maxsus
fanlar o‘qitiladi:
- “Bino va inshootlar zilzilabardoshligi (maxsus kurs)”
- “Inshootlar dinamikasi va
ustuvorligi”
- “Bino va inshootlarni zilziladan aktiv himoya qilish sistemalari”
- “Elastiklik va plastiklik nazariyasi”
- “Qurilish konstruksiyalarining
ishonchlilik nazariyasi”
- “Seysmomustahkam bino va inshootlarni zamonaviy kompyuter
dasturlari asosida loyihalash”
Mazkur fanlar orqali talabalarga zamonaviy nazariy
bilimlar hamda amaliy ko‘nikmalar chuqur o‘rgatilmoqda.
“Qurilish mexanikasi va seysmik muhandislik” kafedrasi
professor-o‘qituvchilari
universitetda tahsil olayotgan talabalarga 15 dan ortiq fan bo‘yicha ta’lim
berib kelmoqda.
Kafedrada o‘quv jarayoni zamonaviy darsliklar va o‘quv
adabiyotlari bilan to‘liq ta’minlangan. So‘nggi uch yil davomida fanlar
kesimida 10 dan ortiq darslik, 20 dan ortiq o‘quv qo‘llanma hamda 6 ta
monografiya nashr etildi.
Shuningdek, kafedra professor-o‘qituvchilari tomonidan
o‘qitiladigan barcha fanlar bo‘yicha o‘quv-uslubiy majmualar ishlab chiqilib,
o‘quv jarayoniga joriy etilgan. Mazkur majmualar elektron adabiyotlar shaklida
talabalarga yetkazilib, ta’lim jarayonining sifatini oshirishga xizmat
qilmoqda.
“Qurilish mexanikasi va seysmik muhandislik” kafedrasining ilmiy tadqiqot yo‘nalishlari quyidagi ustuvor
mavzularni qamrab oladi:
1.
“Bino,
inshootlar va arxitektura yodgorliklarining mustahkamligi hamda
zilzilabardoshligini ta’minlash” – ushbu yo‘nalishda zamonaviy hisoblash usullari asosida
konstruksiyalarning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatini aniqlash,
ularning ishonchliligi va seysmik xavfsizligini oshirish masalalari tadqiq
etiladi.
2.
“Katta
deformatsiyalarni e’tiborga olgan holda, o‘zgaruvchi qalinlikka ega bo‘lgan
qovushqoq-elastik yupqa devorli konstruksiyalarning dinamik hisob nazariyasi va
usullarini rivojlantirish”
– mazkur yo‘nalishda murakkab mexanik modellarga asoslangan holda yupqa devorli
konstruksiyalarning nochiziqli dinamik xatti-harakatini tadqiq etish, ularni
hisoblashning samarali matematik modellari va sonli usullarini ishlab chiqish
ko‘zda tutiladi.
Ushbu ilmiy mavzular kafedrada olib borilayotgan
fundamental va amaliy tadqiqotlarning nazariy asosini tashkil etadi hamda
qurilish konstruksiyalarining zamonaviy talablar asosida loyihalanishi va
zilzilabardoshligini ta’minlashga xizmat qiladi.
“Qurilish mexanikasi va seysmik muhandislik” kafedrasi hamkorlik aloqalarini keng yo‘lga qo‘ygan. Jumladan,
M.T. O‘rozboyev nomidagi Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi
instituti, G’.O. Mavlonov nomidagi Seysmologiya instituti hamda Minora tayanch
loyiha MChJ bilan o‘rnatilgan ilmiy-amaliy hamkorlik magistrantlar va yosh
tadqiqotchilarning kasbiy rivojlanishiga xizmat qilmoqda. Ushbu hamkorlik
doirasida qo‘shma ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda, amaliy loyihalar
bajarilmoqda hamda ishlab chiqarish bilan integratsiya kuchaytirilmoqda.
Kafedrada ishlab chiqarish bilan
innovatsion-korporativ hamkorlikni rivojlantirish maqsadida har yili qurilish
tashkilotlari bilan xo‘jalik shartnomalari asosida ilmiy hajmdor
(xo‘jalik-shartnoma) ishlari bajarilmoqda. Bu esa ilmiy natijalarni amaliyotga
joriy etish va real loyihalarda qo‘llash imkonini bermoqda.
Shuningdek, kafedra qoshida “Mustahkamlik fanlari”
bo‘yicha ilmiy to‘garak tashkil etilgan bo‘lib, unda universitet talabalari
faol ishtirok etmoqda. To‘garak doirasida talabalar ilmiy izlanishlar olib
borish, masalalar yechish hamda amaliy ko‘nikmalarni mustahkamlash imkoniyatiga
ega bo‘lmoqdalar.
“Qurilish mexanikasi va seysmik muhandislik” kafedrasi tomonidan magistratura bosqichi talabalari uchun
nazariy билимни амалиёт билан уйғунлаштириш мақсадида M.T. O‘rozboyev nomidagi Mexanika va inshootlar
seysmik mustahkamligi instituti ҳамда Minora tayanch loyiha MChJ билан ҳамкорликда dual ta’lim tizimi yo‘lga qo‘yilgan. Ushbu tizim
doirasida magistrantlar ilmiy-tadqiqot institutlari va loyiha tashkilotlarida
amaliyot o‘tash, real loyihalar bilan tanishish hamda zamonaviy ҳисоблаш дастурлари асосида ишлаш кўникмаларини шакллантириш имкониятига эга бўлмоқдалар.
“Iqtidorli yoshlar bilan ishlash tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2024-yil 30-sentabrdagi
PQ-36-sonli O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori ijrosini ta’minlash
maqsadida kafedra professor-o‘qituvchilariga iqtidorli talabalar biriktirilgan.
Ular turli tanlovlar va nomdor stipendiyalar uchun o‘tkaziladigan tanlovlarda
faol ishtirok etib, sovrinli o‘rinlarni egallab kelmoqdalar.
Abdikarimov Rustamxan Alimxanovich
f.-m.f.d., professor
Professor
r.abdikarimov@taqu.uz
Nazarova Matlyuba Qudratovna
t.f.n., dotsent
Dotsent
m.nazarova@taqu.uz
Buriyev Abdulaziz Tajibayevich
f.-m.f.n., dotsent
Dotsent
a.buriyev@taqu.uz
Safarov Uchqun Israilovich
t.f.f.d., PhD Dotsent
Dotsent
u.safarov@taqu.uz
Ilyasov Indalip Beglievich
t.f.n., dotsent
Dotsent
i.ilyasov@taqu.uz
Jabbarova Hilola Kuchkarovna
dotsent v.b.
Dotsent
x.jabbarova@taqu.uz
Rasulev Akmal Pulatovich
Katta o‘qituvchi
a.rasulev@taqu.uz
Umarova Zahro Sidiqovna
Katta o‘qituvchi
z.umarova@taqu.uz
Maksudova Gulnoza Alimovna
Katta o‘qituvchi
g.maksudova@taqu.uz
Xoltayeva Aziza Kudratilla qizi
Katta o‘qituvchi
a.xoltayeva@taqu.uz
Tashmuxamedova Fotima Alisherovna
Katta o‘qituvchi
f.tashmuxamedova@taqu.uz
Arifdjanova Nozima Shoirovna
Assistent
n.arifdjanova@taqu.uz